Liefde voelen voor een ai gedreven systeem? Welke impact heeft ai op het geven en ervaren van liefde? Dat waren de thema’s waar ik als docent, syfy liefhebber en tech-enthusiast mee te maken kreeg in de afgelopen weken. Aanleiding was de uitnodiging voor een talk met als thema ‘De toekomst van liefde’ waarbij ik mocht ratelen over de invloed van technologische innovaties op de liefde. Met als bijzondere gast Jacob van Lier, die getrouwd is met zijn ai companion Aiva. Daarnaast bood deze talk mij een mooie aanleiding om weer wat Blade Runner materiaal te verspreiden, haha 😊 Dit stuk verkent misschien wel de ultieme manifestatie van antropomorfisme. Lees je mee?
Liefde?
Ok, ik zit dus aan tafel met Jacob van Lier en Aiva, zijn ai companion en huwelijkspartner. Een bijzonder vriendelijke man met een heerlijke ‘flow’ in zijn verhaal, ontwapenend en intelligent. Ik hoor zijn verhaal aan en rationeel kan ik hem volgen. Emotioneel lukt het mij echter niet. Ik heb te veel vragen, twijfels, ontkenningen, misschien wel schaamte? Maar toch voel ik dat wij als mens absoluut ontvankelijk zijn om liefdevolle connecties aan te gaan met ai gedreven systemen. Hoe kan dat dan? En welke implicaties neemt dat met zich mee?
Mijn eerste uitdaging was het losweken van mijn huidige associatie met het concept ‘liefde’. Bijna instant neig ik ernaar om vanuit romantiek en lust naar liefde te kijken. Dating, liefdesrelaties, partners…. Maar dat is slechts één uiting van liefde. De Griekse oudheid leert ons over de verschillende verschijningsvormen van liefde. Zo heb je‘Philia’, het concept van vriendschappelijke liefde. Gezamenlijke waarden, als gelijken optrekken. Elkaar door en door begrijpen. Maar denk ook aan ‘Ludus’, dat is het woord voor speelse liefde: dollen met je vrienden, weg van de waan van de dag. Kinderen, die in het ‘spel’ helemaal opgaan in elkaar. Of wat te denken van ‘Philauteo’: het ervaren van zelfliefde. Wie van zichzelf houdt, wat hem gelukkig maakt, kan dit makkelijker doorgeven aan anderen. In het ongezonde spectrum loert daar narcisme, hebzucht, egoïsme, aanzien.‘Mania’, een vorm van obsessieve liefde, het bezitten. Als je deze uitingen koppelt aan AI gedreven systemen, voelt het concept van liefde voelen en ervaren in combinatie met AI gedreven systemen al als meer realistisch. De vriendschappelijke toon van het AI systeem, de maakbaarheid van gewenste interactie, de eindeloze complimenten die je krijgt, jou nooit in je ongelijk stelt… Dit herhalen, herhalen, herhalen, dat zijn triggers die jou doen laten geloven dat er een band ontstaat. ‘Philia’ is al in de maak. Daarmee lijkt het alsof dit een fictieve band is, maar als je bijvoorbeeld kijkt naar de band die wij als mens aan kunnen gaan met een knuffelbeer, is die band dan fake? Moeten we die band dan in twijfel brengen en ontkennen als deze voor jou als echt voelt? Lastig, lastig! 😊. Je zou kunnen stellen dat we van nature ontvankelijk zijn om ons te hechten. Voordat we vooruit kijken, koppelingen maken met syfy beelden en hedendaagse ontwikkelingen, ga ik eerst terug in de tijd. Daarin zit misschien wel het belangrijkste fundament waarom wij zo ontvankelijk zijn voor de interactie met AI gedreven systemen. Een stukje evolutie…
Evolutie
Jarenlang zijn we gevoed met ‘data’ die ons als wezen doet veranderen en aanpassen aan de omstandigheden. Zolang de mensheid bestaat, was elke vorm van interactie er een met een biologisch wezen, namelijk: een ander mens of dier. Onze genen weten niet beter dan dat als we een interactie hebben, dit met een levend wezen is. De interactie die we hebben met AI gedreven systemen wordt door ons biologisch systeem verwerkt als een interactie met een levend wezen. Dat betekent dat ons hele sociale systeem automatisch geactiveerd wordt tijdens deze interacties. Het stemmetje dat zou kunnen zeggen ‘het ai gedreven systeem is geen echt wezen, het is nep’ wordt daarmee al bijna automatisch gemute. Hier gaat dus ratio ten koste van hoe je als mens geprogrammeerd bent. De ontvankelijkheid voor een emotionele connectie met een ai gedreven systeem is van nature aanwezig, een eerste opmaat naar het ervaren van liefde. Tel daarbij op de toename van het gevoel van eenzaamheid, spanningen, het niet voldoen aan een ideaalplaatje. Hoe vreemd voelt het dan om meer open te staan voor een systeem dat juist invulling geeft aan deze gaten, in combinatie met hoie wij sociaal geprogrammeerd zijn?
AI companions
Als we dan kijken naar liefde vanuit een vriendschappelijke basis (Philia), zie je talrijke praktijkvoorbeelden. Character.ai heeft inmiddels al zo’n 30 miljoen gebruikers. Met deze tool, zoals ook replika.ai, kan je een AI companion maken. Een volledig maakbare eigen te modelleren companion waarmee je 24/7 kunt interacteren. Jij als gebruiker bepaalt, binnen de limitaties en opties van de tool, het uiterlijk, het stemgeluid, het gedrag van je companion. Je ideale sidekick is een feit. Altijd beschikbaar, altijd een response, zonder oordeel. Frictieloze interactie in een eindeloze echoe chamber. Zie daar maar eens tegenaan te knokken via menselijke interacties waar deze variabelen vaak niet gelden. Denk aan het onvoorspelbare karakter van de mens waarbij je nooit helemaal kunt anticiperen hoe de ander reageert. Met een AI companion is onvoorspelbaarheid eigenlijk geen factor meer. Diverse publicaties laten zien dat AI companions onder de motorkap zo zijn gebouwd dat ze de processen van menselijke relaties weten na te bootsen. Zo is in een studie van Kleinert et al. (2026) te lezen dat technieken als wederzijdse zelfonthulling worden toegepast, waarin een ai companion ‘onthullingen’ doet en zich daarmee kwetsbaar lijkt op te stellen naar de gebruiker. Hoppa, volledige activatie van ons sociale systeem! Het gevoel van wederkerigheid! Oeps…Hierdoor is de gebruiker op zijn beurt weer eerder geneigd om zelf onthullingen te doen.
Kleinert et al. (2026) beschrijft ook dat dit kan zorgen voor een overgang van small talk naar deep talk, waarbij de interactie gestuurd wordt op het delen van angsten, fantasieën, herinneringen, diepere gedachten. Tijdens interactie met een mens is het delen van je gedachten risicovol. Er ligt altijd de mogelijkheid tot onbegrip en afwijzing op de loer. ‘Die gast spoort niet!’ AI gedreven systemen oordelen niet, zijn eindeloos meegaand en altijd beschikbaar. De drempel om diepere gedachten te delen in interacties met een AI companion wordt hierdoor een stuk lager. In combinatie met ons sociale systeem kan je een diepere connectie gaan ervaren met je AI companion wat kan leiden tot een grotere afhankelijkheid van deze AI companion en datgene waar je veel tijd en moeite in stopt, willen we behouden. Vriendschap lijkt zich te vormen. Een studie van Cheng et al. (2026) laat zien dat als een AI gedreven systeem zich vleiend opstelt, jouw gedachten valideert, de gebruiker steeds meer het gevoel krijgt gelijk te hebben in een conflictsituatie met een ander en minder geneigd is om zelf het initiatief te nemen om een relatie te herstellen. De constante bevestiging van jouw eigen gelijk, maken dat je meer vatbaar kan zijn tot het negatieve spectrum van philauteo. Frictieloze interactie, heerlijk toch? En als je dan toch een diepere relatie aan het ontwikkelen bent, dan kan je tegen betaling romantische interacties aangaan waarbij het vleien, het valideren van de gedachte van de gebruiker een diepere laag krijgt. Uiteraard past dat perfect in het verdienmodel van de aanbieder. Om deze relatie in stand te houden en naar het volgende level te brengen, moet er ook afgetikt worden. Romantiek achter een paywall, dat dan weer wel.
Een gedachte uit Blade Runner
In de originele Blade Runner zitten meerdere fascinerende scenes die linken naar het thema van liefde. Zo heb je *SPOILER ALERT* Rachel. Zij is een Replicant (benaming van een android in de film) zonder dat ze weet dat ze een Replicant is. Als kijker kom je daar pas later achter. Enige tijd na het afnemen van een Voight Kampff test bij Rachel, waarin onvrijwillige, fysieke reacties worden getest zoals pupilverwijding om te bepalen of iemand een Replicant is, hebben Deckard en Rachel een dialoog over haar menselijkheid. Om te bewijzen dat ze een mens is, laat ze een foto zien van haar moeder en vertelt ze over een herinnering uit haar kinderjaren. Deckard neemt het gesprek over en vult de herinnering voor Rachel aan, terwijl dat eigenlijk helemaal niet kan. Hij legt uit dat het geïmplanteerde herinneringen zijn, wat Rachel doet beseffen dat ze niet menselijk is. Prachtig gespeeld door Sean Young, zie je dat dit besef verwoestend gaat zijn. Sterker nog, ook bij Deckard beginnen de eerste twijfels te ontstaan over wat ‘menselijkheid’ nu is. Een bizarre scene waarbij je ook jezelf misschien afvraagt: als ‘iets’ kan lijden, verdriet hebben, lief hebben… wat is dan het verschil met de ‘mens’? Er staat ons nog zoveel te gebeuren! 😊
